Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία πολλά αλλάζουν, τόσο στον κόσμο του εφήβου όσο και στη σχέση του με τους ανθρώπους γύρω του. Η ανάγκη για ανεξαρτησία μεγαλώνει, τα συναισθήματα μπορεί να γίνονται πιο έντονα και η επιθυμία να ανήκει κάπου συνυπάρχει με την ανάγκη να ανακαλύψει ποιος είναι.
Για τους γονείς, αυτές οι αλλαγές μπορεί να είναι δύσκολες. Το παιδί που κάποτε μοιραζόταν τις σκέψεις του μπορεί τώρα να κλείνεται στο δωμάτιό του, να αντιδρά ή να αποφεύγει τις συζητήσεις. Πίσω από αυτή την απόσταση, όμως, δεν υπάρχει πάντα απόρριψη. Συχνά υπάρχει μια προσπάθεια να κατανοήσει τον εαυτό του και να βρει τη δική του θέση στον κόσμο.
Τι είναι φυσιολογικό στην εφηβεία;
Οι εναλλαγές στη διάθεση, η ευαισθησία στην κριτική, η ανάγκη για ιδιωτικότητα και οι συχνότερες διαφωνίες με τους γονείς αποτελούν συνηθισμένες πλευρές της εφηβικής ανάπτυξης.
Ο έφηβος δοκιμάζει τα όριά του, αμφισβητεί όσα μέχρι πρότινος θεωρούσε δεδομένα και αναζητά μεγαλύτερη αυτονομία. Παράλληλα, μπορεί να δυσκολεύεται να εκφράσει όσα αισθάνεται, ακόμη κι όταν έχει ανάγκη από κατανόηση και υποστήριξη.
Αυτό που στους ενήλικες μοιάζει υπερβολικό, για έναν έφηβο μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Η απογοήτευση από μια φιλία, η ανάγκη αποδοχής ή ο φόβος της απόρριψης μπορούν να βιώνονται με μεγάλη ένταση.
Το να προσπαθούμε να κατανοήσουμε τον έφηβο δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με κάθε συμπεριφορά του. Σημαίνει ότι αναζητούμε τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτήν, διατηρώντας παράλληλα σαφή και σταθερά όρια.
Πότε χρειάζεται να ανησυχήσουμε;
Δεν είναι κάθε δυσκολία ένδειξη ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά. Χρειάζεται, όμως, να είμαστε προσεκτικοί όταν οι αλλαγές επιμένουν, εντείνονται ή επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα του εφήβου.
Αξίζει να δώσουμε προσοχή όταν παρατηρούμε:
- Επίμονη θλίψη, έντονη ευερεθιστότητα ή απώλεια ενδιαφέροντος για όσα προηγουμένως τον ευχαριστούσαν.
- Απομάκρυνση από φίλους και ανθρώπους με τους οποίους ένιωθε κοντά.
- Σημαντικές αλλαγές στον ύπνο, στην όρεξη ή στη σχολική του λειτουργικότητα.
- Έντονο άγχος, συναισθηματική δυσφορία ή δυσκολία να ανταποκριθεί στην καθημερινότητά του.
- Εκφράσεις απελπισίας, έντονης αυτοϋποτίμησης ή αναφορές σε αυτοτραυματισμό.
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να είμαστε βέβαιοι για το τι συμβαίνει, ούτε να προσπαθήσουμε να το αντιμετωπίσουμε μόνοι μας. Η συζήτηση με έναν ψυχολόγο ή ψυχίατρο μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση των δυσκολιών και στην αναζήτηση της κατάλληλης υποστήριξης. Κάθε αναφορά σε αυτοκτονία ή αυτοτραυματισμό χρειάζεται να λαμβάνεται σοβαρά και να αξιολογείται άμεσα.
Τι έχει ανάγκη ένας έφηβος από τους γονείς του;
Ο έφηβος χρειάζεται χώρο για να αναπτυχθεί, αλλά και τη σιγουριά ότι δεν είναι μόνος. Χρειάζεται να αισθάνεται ότι μπορεί να εκφράσει τη διαφωνία, τον θυμό ή την ανασφάλειά του χωρίς να κινδυνεύει να χάσει την αποδοχή των σημαντικών ανθρώπων στη ζωή του.
Μερικές φορές, η πιο ουσιαστική στάση δεν είναι να δώσουμε συμβουλές ή να βρούμε αμέσως μια λύση, αλλά να ακούσουμε πραγματικά. Να αποφύγουμε τις συγκρίσεις, να μην υποτιμήσουμε όσα τον δυσκολεύουν και να δείξουμε ενδιαφέρον χωρίς να τον πιέσουμε να μιλήσει πριν νιώσει έτοιμος.
Ταυτόχρονα, τα σταθερά όρια, η συνέπεια και η διαθεσιμότητα των γονέων προσφέρουν ασφάλεια. Ακόμη κι όταν ο έφηβος απομακρύνεται, έχει σημασία να γνωρίζει ότι υπάρχει ένας ενήλικας που παραμένει παρών, χωρίς να απαιτεί να του αποκαλύψει τα πάντα.
Η σημασία της σχέσης
Η εφηβεία δεν είναι μόνο μια περίοδος κατά την οποία ο νέος καλείται να ανακαλύψει ποιος είναι. Είναι και μια περίοδος κατά την οποία η σχέση με τους γονείς μεταμορφώνεται. Η παλιά εγγύτητα μπορεί να δώσει τη θέση της σε περισσότερη απόσταση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ανάγκη για σύνδεση έχει εξαφανιστεί.
Οι γονείς δεν χρειάζεται να έχουν πάντα τις σωστές απαντήσεις. Χρειάζεται να είναι διαθέσιμοι να ακούσουν, να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα του παιδιού τους και να αντέξουν το γεγονός ότι εκείνο μπορεί να σκέφτεται και να επιλέγει διαφορετικά.
Ο στόχος δεν είναι να προστατεύσουμε τον έφηβο από κάθε δυσκολία, αλλά να τον βοηθήσουμε να αναπτύξει εμπιστοσύνη στον εαυτό του, γνωρίζοντας ότι έχει ανθρώπους στους οποίους μπορεί να στραφεί.
Γιατί μεγαλώνω δεν σημαίνει ότι παύω να έχω ανάγκη τη στήριξη. Σημαίνει ότι μαθαίνω σταδιακά να στηρίζομαι περισσότερο στον εαυτό μου, χωρίς να χρειάζεται να απομακρυνθώ από όσους με αγαπούν.
