Η αυτοεκτίμηση δεν αφορά μόνο το αν μας αρέσει αυτό που βλέπουμε στον καθρέφτη ή αν αναγνωρίζουμε τις επιτυχίες μας. Αφορά βαθύτερα το πώς αντιλαμβανόμαστε την αξία μας, ακόμη και όταν κάνουμε λάθη, απογοητεύουμε τους άλλους ή δεν καταφέρνουμε όσα θα θέλαμε.
Όταν η αυτοεκτίμησή μας είναι εύθραυστη, μια αποτυχία μπορεί να μοιάζει με απόδειξη ότι δεν είμαστε αρκετοί. Η κριτική μπορεί να μας πληγώνει δυσανάλογα και η αποδοχή των άλλων να γίνεται απαραίτητη για να αισθανθούμε καλά με τον εαυτό μας.
Από πού χτίζεται η αυτοεκτίμηση;
Η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας αρχίζει να διαμορφώνεται μέσα από τις πρώτες μας σχέσεις και τις εμπειρίες της ζωής μας. Ο τρόπος με τον οποίο μας αντιμετώπισαν οι σημαντικοί άνθρωποι, το αν νιώσαμε αποδεκτοί, αν ακούστηκαν οι ανάγκες μας και πώς αντιμετωπίστηκαν τα λάθη μας μπορούν να επηρεάσουν βαθιά την αίσθηση της προσωπικής μας αξίας.
Όταν μαθαίνουμε ότι μπορούμε να κάνουμε λάθη χωρίς να χάνουμε την αγάπη και την αποδοχή των άλλων, αποκτούμε σταδιακά μεγαλύτερη ασφάλεια απέναντι στις δυσκολίες. Αντίθετα, όταν η αποδοχή συνδέεται κυρίως με την επίδοση, τη συμμόρφωση ή την ικανοποίηση των προσδοκιών των άλλων, μπορεί να αρχίσουμε να πιστεύουμε ότι αξίζουμε μόνο όταν τα καταφέρνουμε.
Αυτές οι εμπειρίες δεν καθορίζουν οριστικά το ποιοι θα γίνουμε. Μπορούν, όμως, να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε στον εαυτό μας και ερμηνεύουμε όσα μας συμβαίνουν.
Γιατί ραγίζει η αυτοεκτίμησή μας;
Η αυτοεκτίμηση μπορεί να κλονιστεί σε περιόδους απόρριψης, απώλειας, έντονης κριτικής ή αποτυχίας. Μπορεί επίσης να επιβαρύνεται όταν συγκρίνουμε διαρκώς τον εαυτό μας με τους άλλους ή προσπαθούμε να ανταποκριθούμε σε προσδοκίες που δεν αφήνουν χώρο για τις δικές μας ανάγκες.
Συχνά, δεν είναι μόνο αυτό που συμβαίνει που μας πληγώνει, αλλά και το νόημα που του αποδίδουμε.
Μια αποτυχία μπορεί να γίνει η σκέψη «δεν είμαι ικανός». Μια απόρριψη μπορεί να μετατραπεί στο συμπέρασμα «δεν αξίζω». Και μια διαφωνία μπορεί να μας κάνει να αμφισβητήσουμε συνολικά τον εαυτό μας.
Πώς μπορούμε να ενισχύσουμε την αυτοεκτίμησή μας;
Η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης δεν σημαίνει ότι πρέπει να νιώθουμε πάντα σίγουροι ή να αναγνωρίζουμε μόνο τα θετικά μας στοιχεία. Σημαίνει ότι μπορούμε να βλέπουμε τον εαυτό μας πιο ολοκληρωμένα, με τις δυνατότητες, τις δυσκολίες και τις ατέλειές του.
Μπορούμε να αρχίσουμε παρατηρώντας τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε στον εαυτό μας. Θα χρησιμοποιούσαμε τα ίδια λόγια σε έναν άνθρωπο που αγαπάμε; Μπορούμε να αναγνωρίσουμε ένα λάθος χωρίς να χαρακτηρίσουμε ολόκληρο τον εαυτό μας ως αποτυχημένο;
Εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες μας, να θέτουμε όρια και να επιλέγουμε σχέσεις στις οποίες υπάρχει σεβασμός και αμοιβαιότητα. Η αυτοεκτίμηση ενισχύεται όταν οι πράξεις μας αρχίζουν να συμβαδίζουν περισσότερο με όσα έχουν σημασία για εμάς, αντί να καθορίζονται αποκλειστικά από την ανάγκη να εγκριθούμε από τους άλλους.
Όταν η αρνητική εικόνα για τον εαυτό μας είναι επίμονη και επηρεάζει τις σχέσεις ή την καθημερινότητά μας, η ψυχοθεραπεία μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε πώς διαμορφώθηκε και να αναπτύξουμε έναν πιο υποστηρικτικό τρόπο να σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας.
Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε την αξία μας
Μερικές φορές, πίσω από την τελειομανία, την υπερβολική προσπάθεια ή την ανάγκη να ικανοποιούμε τους πάντες, βρίσκεται ο φόβος ότι, αν δεν είμαστε αρκετά καλοί, δεν θα είμαστε αρκετά σημαντικοί για τους άλλους.
Ίσως, όμως, η ουσιαστική αλλαγή να αρχίζει όταν σταματάμε να αντιμετωπίζουμε την αξία μας ως κάτι που πρέπει διαρκώς να κερδίζουμε.
Η αυτοεκτίμηση δεν σημαίνει ότι πιστεύουμε πως είμαστε τέλειοι. Σημαίνει ότι μπορούμε να αναγνωρίζουμε τις ατέλειές μας χωρίς να χάνουμε τον σεβασμό προς τον εαυτό μας.
Δεν χρειάζεται να τα καταφέρνουμε πάντα, να είμαστε αρεστοί σε όλους ή να ανταποκρινόμαστε σε κάθε προσδοκία. Μπορούμε να απογοητευτούμε, να αλλάξουμε γνώμη, να ζητήσουμε βοήθεια και να ξεκινήσουμε ξανά.
Η σχέση με τον εαυτό μας μπορεί να αλλάξει. Και ίσως η αυτοεκτίμηση να χτίζεται πιο ουσιαστικά όχι όταν μαθαίνουμε να αποδεικνύουμε πόσο αξίζουμε, αλλά όταν αρχίζουμε να φερόμαστε στον εαυτό μας σαν να έχει ήδη αξία.
